392
393
392
392
Akcja pod Arsenałem

Akcja pod Arsenałem (26 marca 1943) – jedna z najważniejszych akcji zbrojnych Grup Szturmowych Szarych Szeregów (pod kryptonimem "Meksyk II"), w trakcie której uwolniono harcmistrza Jana Bytnara "Rudego" oraz 25 innych więźniów politycznych, przewożonych z siedziby gestapo przy Alei Szucha na Pawiak. Miała ona miejsce pod warszawskim Arsenałem (skrzyżowanie ulic Bielańskiej i Długiej). Akcją dowodzili: całością Stanisław Broniewski "Orsza", a bezpośrednio Tadeusz Zawadzki "Zośka". W akcji został ciężko ranny Aleksy Dawidowski "Alek".

Operacja opisana została dokładnie w książkach Kamienie na szaniec Aleksandra Kamińskiego oraz Akcja pod Arsenałem Stanisława Broniewskiego.

W nocy z 18 na 19 marca 1943 gestapo aresztowało komendanta Hufca Praga, Henryka Ostrowskiego ps. "Heniek". W jego mieszkaniu znaleziono liczne materiały świadczące o jego działalności oraz prawdopodobnie notatki Jana Bytnara "Rudego". "Heniek" został poddany torturom. Z tego co obecnie wiadomo, nie zdradził niczego Niemcom, a wszystkie informacje jakie mieli, uzyskali z jego notatek. "Rudemu", aby wydobyć od niego zeznania, Niemcy mówili, że "Heniek" załamał się. Aleksander Kamiński, autor Kamieni na szaniec, nie miał dostępu do tych informacji i dlatego opisał w nich "Heńka" jako zdrajcę.

Pomnik Akcji pod Arsenałem
Pomnik upamiętniający akcję pod Arsenałem

W wyniku śmiałego ata­ku uwo­l­nio­no 25 więźniów, w tym "Rudego" i "Heńka", oraz 6 kobiet. Dwóch ako­w­ców zostało ciężko rannych (jak się okazało - śmier­tel­nie), a jeden schwytany i póź­niej rozstrzelany. Na­zi­ści stracili 4 zabitych (załoga spalonej więźniarki gestapo i policjant niemiecki z ulicy) i 9 rannych. "Rudego" prze­nie­sio­no do oczekującego samochodu, który odjechał z miejsca akcji.


Uczestnicy akcji

"Orsza" Stanisław Broniewski, dowódca akcji, od maja 1943 Naczelnik "Sza­rych Szeregów"


Grupa "Atak"

  • "Zośka" Tadeusz Zawadzki, dowódca grupy,
  • "Anoda" Jan Rodowicz, d-ca sekcji,
  • "Bolec" Tadeusz Chojko,
  • "Heniek" Henryk Kupis,
  • "Stasiek" Stanisław Pomykalski,
  • "Maciek" Sławomir Bittner, d-ca sekcji,
  • "Kołczan" Eugeniusz Koecher,
  • "Sem" Wiesław Krajewski,
  • "Słoń" Jerzy Gawin, d-ca sekcji,
  • "Buzdygan" Tadeusz Krzyżewicz, 2 IV 1943 zmarł z ran odniesionych w akcji pod Arsenałem
  • "Cielak" Tadeusz Szajnoch,
  • "Alek" Aleksy Dawidowski, d-ca sekcji, 30 III 1943 zmarł z powodu ran odniesionych w akcji,
  • "Hubert" Hubert Lenk, ujęty w czasie akcji, rozstrzelany 7 V 1943 w ruinach getta,
  • "Mirski" Jerzy Zapadko

Grupa "Ubezpieczenie"

  • "Giewont" Władysław Cieplak, d-ca grupy,
  • "Kuba" Konrad Okolski, d-ca sekcji,
  • "Kadłubek" Witold Bartnicki,
  • "Jur" Andrzej Wolski,
  • "Katoda" Józef Saski, d-ca sekcji,
  • "Kopeć" Stanisław Jastrzębski,
  • "Rawicz" Żelisław Olech,
  • "Tytus" Tytus Trzciński, d-ca sekcji,
  • "Felek" Feliks Pendelski,
  • "Ziutek" Józef Pleszczyński,
  • "Pająk" Jerzy Tabor,
  • "Kapsiut" Kazimierz Łodziński,
  • "Jeremi" Jerzy Zborowski, kierowca wozu,
  • "Jurek TK" Jerzy Pepłowski, ubezpieczenie wozu.

Tylko jedenastu uczestników akcji dożyło końca II wojny światowej. Dowódca grupy, Tadeusz Zawadzki, zginął 20 sierpnia 1943 w czasie rozbicia strażnicy granicznej w miejscowości Sieczychy. Odbity "Rudy" zmarł 30 marca 1943 (tego samego dnia co Aleksy Dawidowski) na skutek obrażeń zadanych przez gestapowców w czasie przesłuchania. Obaj oprawcy "Rudego" zostali później zabici przez Szare Szeregi.

W odwecie za "Akcję pod Arsenałem", 27 marca 1943 r. na dziedzińcu Pawiaka rozstrzelano 140 więźniów - Polaków i Żydów.


Zaloguj się, by mieć dostęp do większej ilości opcji.
Użytkownicy on-line: